Een wandeling met Socrates langs de IJssel
Soms gebeurt er iets in je leven dat je diep vanbinnen raakt. Een gebeurtenis die zich vastzet in je gedachten. Zo’n ervaring had ik laatst in een kloosterkerk waar ik al veertig jaar kom. Een plek waar je Gods liefde, barmhartigheid en vergeving zou verwachten. De aanleiding was een pijnlijke ervaring rond iemand die mij dierbaar is. Een situatie waarin geen ruimte leek te zijn voor een nieuwe kans, ondanks de bereidheid om naar het verleden te kijken en opnieuw te beginnen.
Ik bleef achter met een vraag die mij niet meer losliet: hoe kan het dat juist op een plek waar mensen worden uitgenodigd te leven naar de woorden van de Eeuwige, daarvan zo weinig zichtbaar was? Deze vraag bracht mij niet alleen bij het handelen van de ander, maar ook bij mijzelf. En met name bij de vraag wat vergeving eigenlijk betekent.
Mijn maatje Socrates, met wie ik regelmatig langs de IJssel wandel, loopt stilzwijgend naast mij. Ondanks het frisse weer is hij gekleed in zijn traditionele himation. Inmiddels kent hij mij zo goed dat hij feilloos aanvoelt dat ik ergens mee worstel. Geduldig wacht hij af tot ik iets wil zeggen.
Aarzelend steek ik van wal: “Soof, lange tijd heb ik gedacht dat vergeving zoiets betekent als tegen de ander zeggen: ik ben niet meer boos op jou. Wat je mij hebt aangedaan neem ik je niet meer kwalijk. Zand erover en laten we weer goede vrienden zijn. Maar daar ben ik anders over gaan denken.”
De oude wijsgeer kijkt mij bedachtzaam aan en vraagt: “Laat eens horen hoe je daar nu over denkt.”
“Vergeving betekent niet dat het onrecht wordt uitgewist. En het betekent ook niet dat je moet doen alsof er niets is gebeurd, dat je de ander weer moet vertrouwen en opnieuw toe moet laten in je leven. Voor mij is vergeving de keuze om mijn leven niet langer te laten beheersen door wat mij is aangedaan.”
Socrates kijkt mij glimlachend aan. “Dat klinkt wijs”, zegt hij. “Maar als vergeving een keuze is om je leven niet langer te laten beheersen door het onrecht, betekent dat dan dat de boosheid verdwenen is?”
“Nee, Soof, soms is zij er nog.”
De filosoof denkt even na. “Dan is vergeving dus niet hetzelfde als geen boosheid meer voelen. Maar vertel eens, op wie ben je eigenlijk het meest boos?”
“Op degene die een mij dierbaar mens onrecht heeft aangedaan.”
“Weet je dat zeker?”, vraagt hij vriendelijk.
Verbaasd kijk ik de wijsgeer aan. Deze vraag had ik niet verwacht.
Socrates zwijgt even. Dan zegt hij: “Wanneer iemand je pijn doet, gebeurt er vaak nog iets anders. Niet alleen de ander blijft door je gedachten gaan, ook je eigen denken en handelen neem je onder de loep.”
“Hoe bedoel je dat Soof?
“Misschien verwijt je jezelf dat je te goed van vertrouwen bent geweest. Dat je iets had moeten zien aankomen. Of dat je je nog steeds zo laat raken. Herken je daar iets van?”
Het lijkt alsof Socrates mijn gedachten leest. Met zachte stem vervolgt hij: “We spreken meestal gemakkelijk over het vergeven van anderen. Maar vertel eens, heb jij jezelf al vergeven?”
“Mijzelf?”, vraag ik verwonderd. “Waarvoor zou ik mijzelf moeten vergeven?”
“Omdat je vaak milder bent voor anderen dan voor jezelf”, glimlacht de filosoof.
Plots besef ik dat vergeving niet alleen betekent dat ik de ander in de ogen kijk. Vergeving vraagt evenzeer dat ik mezelf in de spiegel durf aan te kijken. Ik zie mijn boosheid, mijn teleurstelling en mijn verlangen naar erkenning. Maar ik zie ook mijn verlangen om te leven zoals Jezus mij heeft voorgeleefd.
Zij aan zij lopen we verder langs de oever van de IJssel, ieder in zijn eigen gedachten verdiept. Een licht briesje strijkt door het riet langs de oever. Het voelt alsof de natuur even meeluistert.
Na enig nadenken zeg ik: “Soof, ik kan de keuze van de ander niet bepalen. Alleen die van mijzelf. Ook al kiest de ander niet voor vergeving of verzoening, zelf wil ik proberen de weg van vergeving te gaan. Niet omdat het onrecht daarmee verdwijnt, maar omdat ik niet wil dat mijn hart verbitterd raakt.”
“Vergeving is een pijnlijk en moeizaam proces dat tijd vraagt, Soof.”
“Maar wanneer weet je dan dat je hebt vergeven?”
“Misschien merk je het pas wanneer de ander niet meer voortdurend je gedachten beheerst”, opper ik voorzichtig. “Of misschien wanneer je de ander geen kwaad meer toewenst.” Socrates glimlacht en knikt instemmend.
Dan is het alsof een deurtje zich opent in mijn geest. Dichtregels die mij lang geleden hebben geraakt, laten zich horen:
‘De tijd verglijdt
en heelt de open wonden,
verzacht verdriet met iedere seconde
tussen nu en eeuwigheid’.
“Ja”, denk ik. “Zo is het. De tijd verzacht wat eerst ondraaglijk leek. En misschien is dat wat vergeving uiteindelijk doet: de herinnering blijft, maar de pijn krijgt niet langer het laatste woord.”
Wil je verder meewandelen met Socrates?
Op meijmeringen.nl vind je meer van onze gesprekken langs de IJssel.
Dag Ria,
Dank voor weer een nieuwe MEIJmERing. Een wat late reactie van mijn kant, maar als het over vergeving gaat schiet – zeker met dit warme weer – één nacht ijs tekort. En het komt denk ik ook door de wat ingewikkelde casus waar ik maar lastig greep op krijg. Aanvankelijk leek voor jou de vraag centraal te staan hoe zo’n pijnlijke ervaring kan gebeuren op een plek waar je dat nou net niet zou verwachten. Maar als ik het goed begrijp gaat het jou op de eerste plaats om de vraag wat vergeving eigenlijk betekent. Je geeft aan dat het om een pijnlijke situatie gaat rond iemand die jou dierbaar is. In eerste lezing lijkt het te gaan om een situatie waar een derde bij betrokken is (met jou als toeschouwer). Of gaat het om een situatie tussen jou en de jou dierbare? Voor wie was er geen ruimte voor een nieuwe kans? Door wie van de drie werd die ruimte niet gegeven? En wie was bereid om naar het verleden te kijken? Anders gezegd: wie speelt welke rol? Dat het om een derde gaat, lees ik uit het gegeven dat je het meest boos bent “op degene die een mij dierbaar mens onrecht heeft aangedaan”. Maar verderop gaat het toch over de manier waarop jijzelf met vergeving omgaat: “Ook al kiest de ander niet voor vergeving of verzoening, zelf wil ik proberen de weg van vergeving te gaan.” En niet alleen spreek je over vergeving van de ander, maar ook of je jezelf kunt vergeven. Ingewikkeld.
Maar desalniettemin: je brengt belangrijke inzichten onder de aandacht. Vergeving gaat om meer dan zeggen “Ik ben niet meer boos op jou.”, zoals je inderdaad in eerste instantie geneigd bent te denken. En de vraag wordt opgeroepen wie er bij vergeving betrokken zijn. Ik zou denken: altijd de een ten opzichte van de ander (ik en een andere persoon of ik en mezelf). Maar daar ontstaat dan toch ook weer twijfel over: “Ook al kiest de ander niet voor vergeving of verzoening, zelf wil ik proberen de weg van vergeving te gaan.” Is vergeving iets van jou alleen? Iets waar de ander zelfs geen weet van hoeft te hebben en dat vooral met jouw gemoedstoestand te maken heeft? “Ik wil niet dat mijn hart verbitterd raakt.” Dat je hebt vergeven kun je alleen zelf zeggen, namelijk wanneer de ander “niet meer voortdurend je gedachten beheerst” en “je de ander geen kwaad meer toewenst.”
En geef je aan het eind van de MEIJmERing vergeving uiteindelijk niet zelfs uit handen als je het aan de tijd overlaat om te verzachten wat eerst ondraaglijk leek?
Ik hoop dat je mijn opmerkingen niet voornamelijk als kritiek leest. Het zijn eigenlijk vragen in de Socratische traditie: wat bedoel je precies als je dit of dat zegt. En wat betekent dat als je het zo formuleert? Uiteindelijk zet je, net als een vorige keer, met deze MEIJmERing aan het denken. En dat is ook deze keer weer goed gelukt!
hartelijke groet,
Dominique
>
LikeGeliked door 1 persoon
Noem het leren verplaatsen in de ander dat die reactie ver buiten jouw kijk op dat voorval lag !
Omzichtig ging je te werk om geen enkele partij te kwetsen !
en tóch was de uitkomst verre van wat je normaal zou verwachten. Een pijnlijke ervaring doemde op rond die dierbare persoon , die je zó verdedigde .
Mooi te lezen is dat het je niet losliet , dat vergeven en vergeten niet het zelfde is en zeker voor de partij die het veroorzaakte .. Daar heb je SOOF voor om dat onderscheid te zien en te kunnen maken.
De boosheid komt dan óók om de hoek, omdat dit fenomeen moeilijker hanteerbaar blijkt!!
Uiteindelijk kies je ervoor om de oplossing bij jezelf te te vinden, door niet verbitterd te raken ..dat past niet bij jou !!
Díé “bladzijde” omslaan en de pijn niet het laatste woord te gunnen is je beste keus en de mooiste zin uit je betoog !!!
Hartelijke groet,
Ton
LikeGeliked door 1 persoon